Montenegrin Community of Western Australia

Crnogorska Zajednica Zapadne Australije

Treći dio - Part Three

Danilo I Petrovic, Njegos's successor, was the first secular ruler of the Petrovic dynasty (1851-1860). Supported by Russia, he proclaimed himself a Prince, and Montenegro a Principality (1852). Together with his brother, the Great Duke Mirko, he managed to resist the massive military assault launched against Montenegro by Omer Pasha Latas in 1852-1853, and to win an outstanding victory at Grahovac in 1858. During his short rule, he proved to be a resolute and energetic ruler and did much to complete the establishment of state institutions, creating preconditions for the development of civic society and state. He reorganised the army and made a new administrative and territorial organisation. He abolished General-Montenegrin Assembly, modernised the tax system, and reformed the court. State policy was aimed at the territorial expansion of Montenegro, the liberation of surrounding areas and international recognition of independence. In order to fulfil these aims the Prince sought support from the traditional Montenegrin protector and supporter, Russia, until 1856, and from then he changed his political course and turned towards France. The victory of Grahovac drew the attention of the great powers to the Montenegrin issue, and they helped effectuate the establishment of boarders between Montenegro and Turkey.

Poslije Njegoševe smrti, njegov nasljednik, Danilo I Petrović Njegoš iznenadio je crnogorski senat željom da bude prvi svjetovni vladar Crne Gore i dekretom ruskog Cara kojeg je donio sa sobom iz Moskve, da ga Rusija priznaje za crnogorskog Knjaza i Gospodara.
Kao i ostali vladari iz kuće Petrovića i Danilo je bio vješt vojskovođa i zajedno sa bratom Mirkom Petrovićem, Velikim Vojvodom, izvojevao je na Grahovcu 1858. godine veličanstvenu pobjedu nad Turskom imperijom i natjerao velike sile da zvanično ucrtaju granicu između Crne Gore i Turske praktično priznajući crnogorsku nezavisnost. Organizovao je prvi popis u Crnoj Gori i po tom popisu u Crnoj Gori je tada živjelo oko 80000 ljudi. Danilo je ubijen u Kotoru 1860. godine.

Danilov Zakonik propisuje za kukavičluk, sa današnje tačke gledišta, malo neobičnu kaznu:

"U vrijeme vojne kad bi neprijatelj od koje mu drago strane na našu zemlju udario, dužan je odma svaki Crnogorac i Brđanin, dok čuje da svoje otačastvo braniti treba, ustati na oružje i ići protiv neprijatelja i krvnika našega otačastva i naše slobode; ako li bi se našao koji Crnogorac ili Brđanin, ili koje pleme ili selo ili bratstvo da ne pođe protiv našeg opšteg neprijatelja, svakojemu takvome nehatniku za svoje otačastvo i strašljivici ima se oduzeti oružje i da ga više nigda za života svoga nositi ne smije i da poštenja među ostalijem Crnogorcima i Brđanima nigda imati ne može, a preko svega treba mu pripasati opregljaču žensku da se zna da muškoga srca nema".

During the reign of Prince Nikola, who became King in 1910 and is the last of the famous Petrovic-Njegos dynasty, Montenegro experienced great progress in comparison to previous periods. The territory of Montenegro was more than doubled and it gained important towns and part of the Adriatic coast. There were already ripe conditions for civic, industrial and cultural development, for the establishment of transport, telephone, telegraph. This is the period of the first Montenegrin Constitution and the establishment of the parliamentary system. Montenegro was claimed a constitutional Monarchy and in 1910 it was raised to the level of a Kingdom (see the picture).

In World War I, after initial outstanding military successes and the battle of Mojkovac, the Montenegro army, suffered great casualties and left undefended borders from the sea so Montenegro surrendered and King Nikola left the country. After the end of the war and capitulation of the Austro-Hungarian empire, the Great Peoples Assembly in Podgorica (November 24-28, 1918) voted for an unconditional unification of Montenegro with Serbia - disregarding the constitution of Montenegro and the will of its sovereign and its people. This was the end of the centuries long statehood and independence. In the new united state, Montenegro was part of the Zeta region.

Knjaza Danila je naslijedio Nikola I Petrović Njegoš koji je vladao Crnom Gorom punih 58 godina.
Osim što je bio poznat pod nadimkom tast Evrope jer je šest od njegovih devet kćerki bilo udato u kraljevske ili aristokratske familije širom Evrope, Nikola je bio uspješan vojskovođa i veoma ambiciozan političar.
Uspio je da udvostruči teritoriju Crne Gore i da 13. jula 1878. godine na Berlinskom kongresu dobije konačno međunarodno priznanje nezavisnosti. Za njegove vladavine Valtazar Bogišić, čuveni pravnik iz Cavtata, napisao je Opšti Imovinski Zakonik, napisan je Ustav i osnovan Vrhovni Sud, napravljeni su novi putevi kroz Crnu Goru i prva željeznica; uvedeni su pošta, telegraf i telefon.

1910. godine Crna Gora je postala kraljevina (pogledaj sliku sa krunisanja) ali zvijezda Kralja Nikole je već bila počela da blijedi. Uspio je da se posvađa sa mnogim uglednim Crnogorcima, Markom Miljanovim, Jolem Piletićem, Pekom Pavlovićem i mnogim drugim.

U XVIII-om i početkom XIX-og stoljeća pojava nacional-romantizma nije zaobišla ni Crnu Goru. Crnogorski intelektualci, a to su u to vrijeme bile vladike iz kuće Petrovića, počeli su da se interesuju za istoriju. Vasilije Petrović i Petar I pisali su istorije Crne Gore zasnovane na saznanjima iz crkvenih knjiga i narodnih legendi. Vjerska od nacionalne pripadnosti tada se nije razlikovala a jedan ruski diplomata iz toga vremena, u službi na Balkanu, primijetio je da i njega smatraju Srbinom samo zato što je pravoslavac. Njegoš i Vuk Karadžić davali su zamah ideji da su svi Južni Sloveni pravoslavci - Srbi. A svi Južni Sloveni koji su preuzeli islam bili su Turci. U tom kontekstu, Knjaz Nikola je sanjao o obnovi Dušanovog Carstva sa Prizrenom glavnim gradom i sa njim Kraljom Nikolom na tronu. A pošto je bio i pjesnik o tome je napisao i pjesmu:

Pjesma je duža, kralj je uspio da utisne srpsku svijest među Crnogorce ali nije uspio da se domogne srpskog trona.

Nikola je bio lak na potezanje oružja. Uprkos protivljenju velikih sila i svojih brigadira školovanih na francuskim i ruskim akademijama, žurio je 1913. da zauzme Skadar ne gledajući na žrtve. Iako je zauzeo Skadar morao je da ga napusti tako da je 8000 Crnogoraca zaludu izgubilo svoje živote.
Uoči prvog svjetskog rata usred dinastičkih borbi za vlast dozvolio je srpskim oficirima da preuzmu komandu nad crnogorskim trupama. Ovi su rukovođeni naredbama iz Srbije postavili crnogorsku vojsku da vodi bitke na granici sa Srbijom štiteći povlačenje srpske vojske preko Albanije. Iako su u nekoliko bitaka, od kojih je bila najvažnija ona na Mojkovcu, pobijedili i zaustavili Austrijance, Crnogorci su pretrpjeli teške gubitke. Srpska vojska se povukla preko Albanije a Crna Gora je ostala i bez vojske i bez odbrane i bila je okupirana od Austrijanaca. Kralj je napustio zemlju i više se nikad nije vratio.
1918. godine, odlukama tzv. Podgoričke skupštine, Crna Gora je izgubila svoju državnost i bila je pripojena Srbiji.

Pripreme za Podgoričku skupštinu su bile izvedene munjevito. Unionisti su birali delegate sa svojih skupova a đe skupovi nijesu bili održani jednostavno su imenovali zastupnike.

"U zgradi Duvanskog monopola skupština je održana 11.11.1918. po starom kalendaru. Neki delegati su tražili da se Crna Gora, umjesto žurbe za ujedinjenjem, prvo restaurira kao suverena zemlja pa da onda pregovara sa Srbijom o ujedinjenju. Međutim u cilju da se spriječi diskusija koja "ne bi vodila ničemu dobrom i korisnom u odnosu na glavnu stvar koja mora biti urađena urgentno", predsjedništvo skupštine je obezbijedilo prisustvo srpske vojske koja je opkolila zgradu i vršila pritisak na neodlučne delegate".

Crnogorski ustanak koji je uslijedio bio je ugušen u krvlju. 1920. regent Aleksandar je dekretom ukinuo autokefalnu crnogorsku pravoslavnu crkvu i prisajedinio je srpskoj crkvi. Karađorđevići su bili druga srpska dinastija, nakon Nemanjića, koja je zavladala Crnom Gorom. I, pošto se istorija ponavlja, ni njima se kao i Nemanjićima nije sviđelo ime države koju su prisajedinili. Crna Gora, isto kao nekad Duklja, nestala je i kao geografski pojam. Od Duklje je postala Zeta, a Crna Gora je bila utopljena u Zetsku banovinu. Zato ne čudi što je Mašan iz Zete, savremeni istorijski lik, prelomio u mozak onako kako je prelomio. Tako je poslije Prvog svjetskog rata nestala Crna Gora, jedina država saveznica koja je izgubila svoju nezavisnost iako je rat završila na pobjedničkoj strani. Između dva svjetska rata Crna Gora je doživjela stagnaciju. Slabo se što tu ulagalo i proizvodilo a najveći crnogorski export bili su emigranti, koji su se naseljavali svuda po svijetu. Amerika, Kanada, Argentina i Australija su bila najčešća odredišta.

In World War II, the July 13 uprising of the Montenegrin people in 1941 against Italian and German fascist occupation forces was unique in its massiveness in the whole of the conquered Europe of that time. Later, the majority of Montenegrin citizens joined the Yugoslav anti-fascist liberation movement, contributing, according to its ability, to the victory of the allies and democracy. In the Socialist Federation Republic of Yugoslavia, as one of its constituient republics, Montenegro achieved progress and affirmation in the fields of social and cultural life.
After the fall of Communism, in the early 1990s and civil wars in Yugoslavia, Montenegro initially, stayed together with Serbia. However, Montenegrin leadership came out with the idea of full independence and succeeded in his quest by holding a triumphant vote on independence on 21 May 2006.

Kada je 1941. godine Jugoslavija bila okupirana i podijeljena među silama osovine, Crna Gora je bila pripala Italiji. U roku od par mjeseci, 13. jula 1941. u Crnoj Gori je buknuo opštenarodni ustanak protiv okupatora. Pjesnik Leso Ivanović o tome ima svoje viđenje:

Kakvo li tražiše blago u Tebi najmilija,
S vojskama silnim i flotama ratnih lađa
Kad je sloboda bila sve što Tvoj kam rađa
A junaštvo tvoja jedina industrija.

Osim gradova gdje su bili dobro naoružani garnizoni ostatak Crne Gore je bio brzo oslobođen. Iako je i tada bilo podjela snažan uticaj komunističke partije prevagnuo je nad simpatizerima srpskog kralja i Crnogorci su postali okosnica Titovog partizanskog pokreta. Evo što o njihovim borbenim sposobnostima kaže Sir Fitzroy Maclean lični izaslanik Winstona Churchilla:

Ako bih se ikada ponovo rodio, pored Škotske, želio bih da živim i u Crnoj Gori, i da me u najtežim trenucima života brane Crnogorci.

Po završetku rata, u Jugoslaviji, pola svih generala bili su Crnogorci, oko 30% svih narodnih heroja bili su Crnogorci a Crnogorci su takođe imali i nesrazmjerno velik politički uticaj. Za nagradu dobili su svoju republiku i ravnopravnost sa drugim narodima. Dobili su i Beograd. Proradila je transferzala Cetinje - Dedinje. Mnogi Crnogorci su dolazili i ostajali u Beogradu. Većina crnogorskih studenata je studirala u Beogradu. I tamo su uglavnom i ostajali.

Ipak, uprkos snažnim vezama sa Srbijom, 21. Maja 2006. godine, 55.5% Crnogoraca je izglasalo nezavisnost.

Tako je, u demokratskom procesu, obnovljena državnost Crne Gore.

Kraj - The end

Napisano 2007. na crnogorskom, bosanskom, srpskom, hrvatskom, engleskom, srpskohrvatskom i hrvatskosrpskom jeziku - MŠ